Jump to content
×
×
  • Create New...

ქართული პოპი


Recommended Posts

Posted (შესწორებული)

 წყარო: სანდრო ცქიტიშვილი  და popmusic.ge

 

მე-20 საუკუნის მეორე ნახევარში ქართული მუსიკა დაახლოებით იმ სცენარით განვითარდა, როგორც დანარჩენი მსოფლიოს დიდ ნაწილში - ეროვნული კოლორიტი იმ დროისთვის მოდურ საერთაშორისო სტილებსა და მიდგომებს შეერწყა და შედეგად მოგვცა ნამუშევრები, რომლებიც, ერთი მხრივ, ქართული ფოლკლორული ელემენტების წყალობით, თვითმყოფადი იყო და, მეორე მხრივ, ახალ მიმდინარეობებსაც, ასე თუ ისე, მხარს უბამდა.
 

ტოტალიტარული საბჭოთა ცენზურა, რომლის ქვეშაც ქართულ მუსიკას მე-20 საუკუნის უმეტესი ნაწილის განმავლობაში მოუწია არსებობა, ამ ახალი, ძირითადად დასავლური მუსიკალური ტენდენციების ინტეგრაციას ოდნავ აფერხებდა. თუმცა, დროთა განმავლობაში ამ გავლენებმა ადგილობრივი არტისტების შემოქმედებაში ფეხი მაინც მოიკიდა.

საუკუნის დასაწყისის საქართველოში ფოლკლორი და ოპერა პოპულარული მუსიკის როლსაც ითავსებდა. ორმოცდაათიან წლებამდე ლილვაკებზე და ადრეულ ფონოგრაფებზე გაკეთებული მუსიკალური ჩანაწერების უმეტესი ნაწილი სწორედ ფოლკლორული ნაწარმოებები, ან კლასიკური არიები და რომანსებია. მაგალითად, დიდი ქართველი ტენორის, ვანო სარაჯიშვილის ეს სიმღერა 1914 წლით თარიღდება.

 

ვანო სარაჯიშვილი - შენ ერთს (1914) 

დასავლურმა პოპულარულმა მუსიკამ, კერძოდ კი ჯაზმა, საბჭოთა კავშირში შემოღწევა ჯერ კიდევ ოციანი წლების შუაგულიდან დაიწყო. თუმცა, ეს გავლენები ძირითადად რუსეთის დიდ ქალაქებში კონცენტრირდებოდა. მართალია, თბილისის ოპერის თეატრის სოლისტმა, ვლადიმერ კანდელაკმა, მოსკოვში გადაბარგების შემდეგ, 1933 წელს ერთ-ერთი პირველი საბჭოთა ჯაზ-ორკესტრი Джаз-Гол დააფუძნა და მას წლების განმავლობაშიც ხელმძღვანელობდა, მაგრამ საქართველოში მსგავსი ფორმაცია ნომინალურად მხოლოდ ოცდაათიანების ბოლოს გაჩნდა. ეს იყო საქართველოს სახელმწიფო ჯაზ-ორკესტრი რევაზ გაბიჩვაძის ხელმძღვანელობით. თუმცა, მასზე ფართოდ არც ინფორმაცია მოიპოვება და არც, სამწუხაროდ, ჩანაწერებია ხელმისაწვდომი.

Джаз-гол - Пой мне! (1935)

 

 

ამბობენ, რომ მეორე მსოფლიო ომის დროს, საქართველოში ჯაზი იშვიათად, მაგრამ მაინც იკვრებოდა - ძირითადად არაოფიციალურად, ზღვისპირა კურორტებზე. ასევე იხსენებენ, რომ 1945-ში, ომის დასრულების დღეს, თბილისში, ჯაზ-ტრიომ ერთსაათიანი კონცერტი გამართა.

თუმცა, ქართული ჯაზისთვის მთავარ ათვლის წერტილად უფროსი ჯანო ბაგრატიონის მიერ 1945-46 წლებში ჯაზ-ორკესტრის ჩამოყალიბება ითვლება, რომლის მუსიკალური ხელმძღვანელი რამდენიმე წლის შემდეგ იოსებ (სოსო) ტუღუში გახდა. ეს ორკესტრი ძირითადად მომღერლებს უწევდა აკომპანირებას და დამოუკიდებლად ჩანაწერები არასოდეს გამოუცია, მაგრამ შეგიძლიათ, მოისმინოთ საარქივო მასალა, სადაც უფროსი ჯანო ბაგრატიონი ჯაზ-ორკესტრისთვის დაწერილ "ყვავილების მეუფეს" ასრულებს.

ამ სიმღერას სახეცვლილი ტექსტით ვიცნობთ, როგორც "ყვავილების ქვეყანას". ჩანაწერის ზუსტი თარიღი უცნობია, მაგრამ, სავარაუდოდ, ის ორმოცდაათიან ან სამოციან წლებშია გაკეთებული, როდესაც "ყვავილების მეუფე" ჯერ კიდევ არ იყო "ყვავილების ქვეყანა".

 

Edited by Moor

Now I can look at you in peace; I don't eat you any more :nah:
 

Share on other sites
Posted (შესწორებული)

ჯანო ბაგრატიონი - ყვავილების მეუფე (50-იანი / 60-იანი წლები)

მაშინდელი ცენტრალიზებული და ბიუროკრატიით დატვირთული ხმის ჩამწერი ინდუსტრია ვერ ახერხებდა ქართულ პოპულარულ მუსიკაში მიმდინარე ცვლილებების დროულად აღბეჭდვას. ამის მიუხედავად, დებმა იშხნელებმა ორმოციან წლებში 78-ბრუნიან ფირფიტებზე მინიმუმ 10 კომპოზიცია გამოსცეს. ქართული სიმღერის ამ პირველ პოპულარულ ინტერპრეტატორთა კვარტეტი 1941-1967 წლებში მოღვაწეობდა. შემდეგ ათწლეულებში მათი შემოქმედება ქართული პოპულარული მუსიკის ერთ-ერთი მთავარი ქვაკუთხედი გახდა.

დები იშხნელები - მორბის არაგვი (1955)

საბჭოთა პერიოდში, აუდიოჩანაწერებთან ერთად, ქართული მუსიკის პოპულარიზების უმნიშვნელოვანესი საშუალება კინემატოგრაფი იყო. ფილმებს ერთდროულად მილიონები უყურებდნენ, ისინი ტელევიზით გადაიცემოდა, მათი შეძენა და ტირაჟირება საჭირო არ იყო და ხშირად ქართული კინო აუდიტორიას რესპუბლიკის გარეთაც პოულობდა. ასე რომ, ფილმში გაჟღერებული მუსიკის შემსრულებლები ხშირად ერთ დღეში ხდებოდნენ ცნობილი. 

მაგალითად, ორმოციანი წლების ბოლოს და ორმოცდაათიანების მეორე ნახევარში გადაღებულმა ფილმებმა "ბედნიერი შეხვედრა" და "საბუდარელი ჭაბუკი", საქართველოს ფართოდ გააცნო ვალერიან ძაგნიძის და შალვა ჩხიკვაძის 1938 წელს ჩამოყალიბებული დუეტი.

ამ დუეტის ორხმიანმა ვოკალურმა ჰარმონიამ და ორ გიტარაზე შესრულების სხარტმა, ჯანგო რეინჰარდტისეულმა მანერამ ნამდვილი გადატრიალება მოახდინა მაშინდელ ქართულ მუსიკაში. იმ დროს პოპულარული კომპოზიციების მათეული ინტერპრეტაციები და ცნობილ მელოდიებზე შეთხზული ფელეტონები ქართული სიმღერის კლასიკად იქცა და დღესაც კი არ ჟღერს მოძველებულად.

 

 

Edited by Moor

Now I can look at you in peace; I don't eat you any more :nah:
 

Share on other sites

ვალერიან ძაგნიძე & შალვა ჩხიკვაძე - ყაყაჩო (195?)

სწორედ ძაგნიძისა და ჩხიკვაძის წყვილმა მისცა მაგალითი მომდევნო ათწლეულებში ჩამოყალიბებულ ბევრ მსგავს აკუსტიკური ფორმატის დუეტსა და ტრიოს. სამწუხაროდ, ორმოცდაათიანებში 78-ბრუნიან ფირფიტებზე ამ მუსიკოსების მხოლოდ რამდენიმე სიმღერა გამოვიდა. ეს ჩანაწერები შემდგომში გაიწმინდა და ოთხმოციანების ბოლოს 4-სიმღერიანი ფირფიტა-მინიონის სახით ხელმეორედ გამოიცა. 

მათი და დები იშხნელების პოპულარულობის შედეგად, ორმოცდაათიან წლებში ბევრი აკუსტიკური დუეტი, ტრიო და კვარტეტი წარმოიქმნა. გამოჩნდნენ ახალი მუსიკოსები (ინოლა გურგულია, მარეხ გოძიაშვილი, ედუარდ სეფაშვილი და სხვ.), რომლებიც ამ სასიმღერო ფორმატს გაყვნენ და ის თანამედროვე ქართული მუსიკის ერთ-ერთ მთავარ განშტოებად აქციეს.

ორმოცდაათიანების დასაწყისში ჩამოყალიბება დაიწყო ქართულმა საესტრადო ჟღერადობამ. ფოლკლორისა და რომანსის ფესვებიდან აღმოცენებულ პოპ მუსიკაში ნელ-ნელა სვინგის მსუბუქი გავლენები შემოიპარა და ეს შერწყმა იმ პერიოდის მუსიკის ერთ-ერთი მთავარი განმსაზღვრელი გახდა. ამის კარგი მაგალითია ციცინო ციცქიშვილის და ეთერ გვაზავას დუეტის მიერ შესრულებული სანდრო მირიანაშვილის სიმღერები. მათი ორმოცდაათიანი წლების შუა პერიოდის ჩანაწერები "მელოდიამ" (ძაგნიძის და ჩხიკვაძის კომპოზიციების მსგავსად), ოთხმოციანების ბოლოს, 4-სიმღერიან ფირფიტა-მინიონზე გამოსცა.

ციცინო ციცქიშვილი & ეთერ გვაზავა - თმახუჭუჭა ბიჭო (1955)

სტალინის სიკვდილის შემდეგ განხორციელებულმა დესტალინიზაციის პოლიტიკამ შედარებითი კულტურული ლიბერალიზაცია მოიტანა. ამან კიდევ უფრო დააჩქარა ჯაზის ინტეგრირება ქართულ მუსიკაში. უკვე 1954 წელს, გურამ ბზვანელმა შექმნა საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის (გპი) კვარტეტი, რომელიც, ძირითადად, იოსებ ტუღუშის ჯაზ-ორკესტრთან თანამშრომლობდა და თბილისში ძალიან პოპულარული გახდა.

გპი-ს კვარტეტის არსებობის განმავლობაში, სამოციანი წლების პირველ ნახევრამდე, ვინილზე მათი მხოლოდ რამდენიმე სიმღერა გამოიცა, მაგრამ, საბედნიეროდ, 2006 წელს გამოვიდა ამ კვარტეტის საარქივო CD-კრებული, რომელიც მათ მიერ გაკეთებული ჩანაწერების დიდ ნაწილს მოიცავს. მოსმენისას მარტივად ხვდები მათი პოპულარულობის მიზეზს - ეს იყო ვოკალურად ძალიან შეკრული კოლექტივი, რომელიც არ იყო დამოკიდებული გარეშე კომპოზიტორებზე (სიმღერებს, ძირითადად, გურამ ბზვანელი წერდა) და რომელმაც პირდაპირ, დიდი დოზით შეურწყა ჯაზს ეროვნული მოტივები.

Now I can look at you in peace; I don't eat you any more :nah:
 

Share on other sites

გპი-ს კვარტეტი - აი, მთაზედა (1958)

1956 წელს შეიქმნა საქართველოს სახელმწიფო საესტრადო ორკესტრი, რომელსაც სათავეში კონსტანტინ პევზნერი ჩაუდგა. რამდენიმე წლის შემდეგ ანსამბლს "რერო" ეწოდა. მას საესტრადო მომღერლების აკომპანირების ფუნქცია დაეკისრა. ასეთი რეგულარულად მოქმედი მუსიკალური სტრუქტურის ჩამოყალიბებამ ბევრი ახალი მომღერლის აღმოჩენა და პოპულარიზაცია გახადა შესაძლებელი.

ორმოცდაათიანების ბოლოს საშემსრულებლო კარიერა დაიწყეს გიული ჩოხელმა, სულიკო კოროშინაძემ და ლილი გეგელიამ. ისინი ძირითადად პროფესიონალი კომპოზიტორების (რევაზ ლაღიძე, სულხან ცინცაძე, გოგი ცაბაძე და სხვ.) სიმღერებს ასრულებდნენ. მათ უმაღლესი მუსიკალური განათლება კონსერვატორიაში ჰქონდათ მიღებული და კლასიკური ნაწარმოებების შექმნას საესტრადო სიმღერების წერასაც უთავსებდნენ ხოლმე.

Now I can look at you in peace; I don't eat you any more :nah:
 

Share on other sites

სულიკო კოროშინაძე - მე თბილისელი ბიჭი ვარ (50-იანი / 60-იანი წლები)

რომ შევაჯამოთ, 40-იან წლებში გაჩნდა ქართული პოპულარული მუსიკის ჩანასახი, 50-იანებში კი ჩამოყალიბდა მისი ჟღერადობის ძირითადი შტრიხები, რომელიც, ძირითადად, ორ მიმართულებას მოიცავდა:

♦ პირველი იყო საორკესტრო პოპულარული მუსიკა, ჯაზის სულ უფრო და უფრო მზარდი გავლენით, რის საფუძველზეც შემდეგ ქართული საესტრადო პოპის ჟღერადობა ჩამოყალიბდა.

♦ მეორე კი აკუსტიკური, გიტარებზე შესრულებული მუსიკა, რომელიც უფრო რომანსიდან მოდიოდა (ზოგჯერ ფოლკლორის ოდნავი გავლენით) და დუეტის ან ტრიოს ფორმატში სრულდებოდა.

ეს პირველადი აკუსტიკური ფორმა, ერთის მხრივ, უცვლელი დარჩა ათწლეულების განმავლობაში. ხოლო მეორეს მხრივ, ე.წ. ქალაქური მუსიკის შემსრულებელი აკუსტიკური ტრიოებისა და კვარტეტების წინამორბედი გახდა. მან ასევე შეამზადა იდეები სამოციანებსა და სამოცდაათიანებში გამოჩენილი ვოკალურ-ინსტრუმენტული ანსამბლებისთვის, რაც იმდროინდელ ქართულ "ოფიციალურ" როკ-მუსიკას დაედო საფუძვლად.

Now I can look at you in peace; I don't eat you any more :nah:
 

Share on other sites

60-იან წლებში 50-იანების მუსიკალურმა რეალობამ ნელ-ნელა შეცვლა დაიწყო. თბილისში ამუშავებულმა ხმის ჩამწერმა სტუდიამ და რესპუბლიკის მასშტაბით გახსნილმა ფირფიტების მცირე საწარმოებმა (თბილისში ასეთი იყო მინიმუმ ოთხი, ბათუმში - ორი, ქუთაისსა და სოხუმშიც თითო-თითო) ქართული მუსიკის უფრო ხშირად ჩაწერის საშუალება გააჩინა.

ათწლეულის დასაწყისში უკვე უმეტესობას სახლში ედგა ტელევიზორი, რომელიც პირველი არხის ტრანსლაციებს იჭერდა. 1961-67 წლებში კი 78-ბრუნიანი შელაკის გრამფირფიტები 33-ბრუნიანმა ვინილებმა ჩაანაცვლა, რომლებიც თითო გვერდზე არა 3-4, არამედ საშუალოდ 15-20 წუთს იტევდნენ. ამან ნელ-ნელა შეცვალა ხმის ჩამწერი ინდუსტრიის ფორმატი, რომელიც სინგლებიდან მინიონებისა და სრულმეტრაჟიანი ალბომების ტირაჟირებაზე გადაერთო.

60-იან წლებში, კონსტანტინ პევზნერის ხელმძღვანელობით, სახელმწიფო საესტრადო ორკესტრ "რეროს" შემოქმედებითი მოღვაწეობა კიდევ უფრო მასშტაბური გახდა. ამან ორკესტრთან ასოცირებულ ახალგაზრდა მომღერლებს მეტი პოპულარობის მოპოვების საშუალება მისცა. სულიკო კოროშინაძემ, ლილი გეგელიამ და ვენერა მაისურაძემ, რომლებმაც კარიერა 50-იანი წლების მეორე ნახევარში დაიწყეს, 78-ბრუნიანი ჩანაწერების კეთება ახალ ათწლეულშიც განაგრძეს. მართალია, მაშინ ყველაფერი 2-3 პატარა ფირფიტით შემოიფარგლა, მაგრამ უკვე შემდეგ ათწლეულებში ეს სიმღერები არქივიდან შეკრიბეს და კრებულის სახით ერთ დისკ-გიგანტზე (ასე უწოდებდნენ საბჭოთა კავშირში LP-ს) გამოსცეს.

 

ვენერა მაისურაძე - Manhã De Carnaval (1967)

"რერომ" 1966 წელს ერთი მინიონი დამოუკიდებლადაც გამოსცა. ის ბიგ ბენდ სტილში დამუშავებულ 4 სიმღერას შეიცავდა, სადაც გადმომღერებული ჯაზ სტანდარტების გვერდით ქართული მოტივებიც იყო წარმოჩენილი.

რერო - საქართველოს სახელმწიფო საესტრადო ორკესტრი "რერო" (1966) EP

Now I can look at you in peace; I don't eat you any more :nah:
 

Share on other sites

საქართველოს რადიოს საკონცერტო-საესტრადო ანსამბლი - ისევ შენ (1969)

იმ პერიოდში იყვნენ მომღერლებიც (მაგალითად, ნაზი დუმბაძე, ნანული აბესაძე, სერგო ნონიაშვილი), რომელთა შესრულებაც ვინილზე მინიმალურად აღიბეჭდა, მაგრამ, საბედნიეროდ, მათი სტუდიური და სატელევიზიო ჩანაწერები მაინც შემოგვრჩა. ზოგიერთი მათგანის მუსიკა მომდევნო ათწლეულებში გამოიცა.

ნაზი დუმბაძე - სად იყავი მაშინ (196?)

ქართული პოპულარული მუსიკის სცენაზე ფეხი ნელ-ნელა ჯაზმაც მოიკიდა. გიული ჩოხელი, რომლის კარიერაც 50-იანი წლების შუაში დაიწყო, 60-იანებში საბჭოთა კავშირის ერთ-ერთი წამყვანი ჯაზ მომღერალი გახდა. თავდაპირველად ის თბილისში, "რეროში" მოღვაწეობდა, შემდეგ კი მოსკოვში გადაბარგდა და ჯერ ოლეგ ლუნდსტრემის ორკესტრთან თანამშრომლობდა, მერე კი ქმართან, ბორის რიჩკოვთან ერთად ჯაზ ანსამბლ "ჩანგში" მღეროდა. 
 

გიული ჩოხელის პირველი სრულმეტრაჟიანი ჩანაწერი 1963 წელს გამოვიდა. მისმა პოპულარულობამ კი მწვერვალს 1967 წელს მიაღწია, როდესაც მუსიკოსმა აღმოსავლეთ ევროპის წამყვანი ჯაზ ფესტივალები (ტალინი, მოსკოვი, პრაღა) შემოიარა და სოპოტის პოპ ფესტივალის ლაურეატი გახდა.

გიული ჩოხელი - ჩემო კარგო (1963)

60-იანების კიდევ ერთი, მოულოდნელი ჯაზ-სენსაცია ირმა სოხაძე გახდა. ის 8 წლის ასაკში უკვე "რეროს" სოლისტი იყო. კონსტანტინე პევზნერის მიერ მისთვის დაწერილმა Оранжевая Песня-მ ირმას საკავშირო მასშტაბით გაუთქვა სახელი, კომპოზიცია კი საბჭოთა საბავშვო სიმღერის კლასიკად იქცა. თუმცა, ამ ჰიტის გარდა, სოხაძე ძალზე ბუნებრივად და ხალასად ასრულებდა ბილი ჰოლიდეის, ელა ფიცჯერალდისა თუ ჯაზის სხვა ლეგენდების ტექნიკური თვალსაზრისით ურთულეს რეპერტუარს.

წარმოგიდგენთ 1967 წელს პოლონეთის ტელევიზიის მიერ გადაღებულ 15-წუთიან ფილმ-კონცერტს, სადაც 9 წლის ირმა ჯაზ სტანდარტებს მღერის.

ირმა სოხაძე - Recital (1967) 

Now I can look at you in peace; I don't eat you any more :nah:
 

Share on other sites

იმდროინდელ ქართულ პოპულარულ მუსიკაში ყველაზე მეტად აკუსტიკური სასიმღერო ფორმატი იყო გავრცელებული, თუმცა, ამან ჩანაწერებზე ასახვა გაურკვეველი მიზეზების გამო ვერ ჰპოვა. ამის მიუხედავად, 60-იანებში რამდენიმე საინტერესო ფირფიტა მაინც ჩაიწერა.

1962 წელს მარეხ გოძიაშვილის, ამირან ებრალიძისა და კოტე მაკარიძის ტრიომ „ლილე“ 5-სიმღერიანი ჩანაწერი გამოუშვა, რომელიც ქართული საავტორო მუსიკისთვის ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი რელიზია. ამ სიმღერებიდან სამი - "ყვავილებში დამეკარგე", "ახ, ტურფავ, ტურფავ" და "წაღვერი და თბილისი" ქართული საესტრადო მუსიკის კლასიკად იქცა. 

ტრიო "ლილე" - წაღვერი და თბილისი (1962)

ქართული საავტორო მუსიკაში გამორჩეული ფიგურაა ინოლა გურგულია. განათლებით უცხო ენების სპეციალისტმა, ტრიო "სამაიას" შემადგენლობაში, მან იმ უნიკალური მუსიკალური ხელწერის პოვნა შეძლო, რომელსაც, როგორც აღმოჩნდა, მხოლოდ გიტარა და ზოგჯერ სასიმღერო სამხმოვანება სჭირდებოდა.

50-იანებში ამ ტრიოს მიერ ინსტიტუტში დამოუკიდებლად ორგანიზებულ კონცერტებზე ხალხი ვერ ეტეოდა და იმდროინდელი ხმის ჩამწერი ინდუსტრიის მიერ გურგულიას მუსიკის იგნორირების მიუხედავად, მისი სიმღერები ნელ-ნელა კინოში მაინც გაჟღერდა. 

ტრიო "სამაია" - ია ია (1962)

Now I can look at you in peace; I don't eat you any more :nah:
 

Share on other sites

შექმენი ექაუნთი ან გაიარე ავტორიზაცია

დასაპოსტად რეგისტრაცია ან ავტორიზაციაა საჭირო

რეგისტრაცია

შეგიძლია ძალიან მარტივად დარეგისტრირდე და პოსტო

რეგისტრაცია

ავტორიზაცია

Already have an account? Sign in here.

შესვლა